Publicación:
Percepciones en el uso de la lengua quechua en una Institución Educativa Intercultural Bilingüe de Cusco

dc.contributor.advisorLauracio Ticona, Hernanes_ES
dc.contributor.authorBustinza Mamani, Liam Migueles_ES
dc.contributor.authorPauccara Condori, Richardes_ES
dc.contributor.authorTtira Alccaccahua, Deliciaes_ES
dc.date.accessioned2026-03-05T15:26:13Z
dc.date.available2026-03-05T15:26:13Z
dc.date.issued2025
dc.description.abstractEste estudio se orientó a examinar las percepciones vinculadas al uso de la lengua quechua en una institución educativa de Educación Intercultural Bilingüe (EIB) situada en la región del Cusco, Perú. En este sentido, el análisis profundiza en las formas en que estudiantes, docentes y padres de familia interactúan con el quechua tanto en el ámbito escolar como en espacios extracurriculares, dentro de un entorno caracterizado por el bilingüismo. Mediante un enfoque cualitativo de naturaleza fenomenológica, se efectuaron observaciones directas y entrevistas semiestructuradas a tres docentes, cincuenta y siete estudiantes pertenecientes a los grados segundo, cuarto y sexto, así como a doce padres de familia. Los hallazgos revelan que una proporción significativa de los estudiantes manifiesta una actitud favorable hacia la lengua quechua, expresando sentimientos de satisfacción y naturalidad al emplearla en contextos informales, especialmente en saludos cotidianos y actividades lúdicas. Sin embargo, se detecta incomodidad y vergüenza al hablarlo en contextos formales o frente a figuras de autoridad. Los docentes muestran un apoyo activo a la lengua, aunque algunos expresan preocupaciones sobre la competencia escrita en quechua. En cuanto a los padres, hay una valoración positiva al idioma, aunque algunos muestran inseguridades al respecto por estereotipos sociales. Aunque el quechua es valorado y utilizado en diversos contextos, existen desafíos en su transmisión y uso en el ámbito académico que requieren de metodologías más inclusivas y sensibles a las actitudes lingüísticas.es_ES
dc.description.abstractKay yachayqa, Cusco, Perú suyupi tarikun iskay simipi kawsaypura yachaywasi nisqapi, quechua simita apaykachanapaq actitudes nisqamanta riman. Chay t’aqwiyqa qhawarikun imaynatas yachakuqkuna, yachachiqkuna, tayta mamakuna ima quechua simiwan tupanku yachay wasi ukhupi hawapipas, iskay simi rimaq ayllu ukhupi. Asuykuy cualitativo fenomenológico nisqawanmi, kimsa yachachiqkunawan, phisqa chunka esqunniyuk yachakuqkunawan, iskay kaq, tawa kaq, suqta kaq ñiqikunamanta, chunka iskayniyuq tayta mamakunawan hinallataq tayta mamakunawan ruwakurqan.Chay ruwasqakunan qawachin yaqa llapan yachakuqkunan qhichwa simiwan allinta apanakunku, qawarichikuspa kusikuyta hinallataq sunqu tiyayachiyta qawachispa hukninp informal nisqapi llamk’achisqa kaptin, napaykuypi, hinallataq pukllaykunapi ima. Ichaqa, mana allin kay, p’inqakunku ima, runa simita rimaspa, contextos formales nisqapi utaq kamachikuqkunaq qayllanpi. Hinallataq tayta mamakunapi runa simipiqa allin chaninchasqan kachkan, wakinkuna tayta mamakunan mana seguruchu kasqankuta kaymanta, estereotipos sociales nisqawan influinciasqaskanku. Runa simiqa ancha quyaskan hinallataq contextukunapi chaninchasqa, llamk’achisqa, kanmi sasachakuykuna transmisión nisqapi, hapisqakuna nisqapipas pampa académico nisqapi, chaykunan mañakuy metodologías más inclusivas nisqakunata, chaykunan sensibles kanku actitudes lingüísticas nisqaman.es_ES
dc.description.abstractThis study aimed to examine the perceptions related to the use of the Quechua language in an Intercultural Bilingual Education (EIB) institution located in the Cusco region, Peru. In this regard, the analysis delves into how students, teachers, and parents interact with Quechua both within the school environment and in extracurricular settings, within a context characterized by bilingualism. Through a qualitative and phenomenological approach, direct observations and semi-structured interviews were conducted with three teachers, fifty-seven students from the second, fourth, and sixth grades, and twelve parents. The findings reveal that a significant proportion of students display a positive attitude toward the Quechua language, expressing feelings of satisfaction and ease when using it in informal contexts, especially in everyday greetings and play activities. However, discomfort and embarrassment were observed when speaking it in formal contexts or in the presence of authority figures. Teachers show active support for the language, although some express concerns about written competence in Quechua. Regarding parents, there is an overall positive appreciation of the language, yet some exhibit insecurities due to social stereotypes. Although Quechua is valued and used in various contexts, challenges remain in its transmission and academic use, which call for more inclusive methodologies sensitive to linguistic attitudes.es_ES
dc.formatapplication/pdfes_ES
dc.identifier.other215369es_ES
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/20.500.12866/18342
dc.language.isospaes_ES
dc.publisherUniversidad Peruana Cayetano Herediaes_ES
dc.publisher.countryPEes_ES
dc.rightshttps://purl.org/coar/access_right/c_abf2es_ES
dc.rights.urihttps://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.eses_ES
dc.subjectPercepcioneses_ES
dc.subjectQuechuaes_ES
dc.subjectLengua Originariaes_ES
dc.subjectEducación Intercultural Bilingüees_ES
dc.subjectEducación Primariaes_ES
dc.subject.ocdehttps://purl.org/pe-repo/ocde/ford#5.03.01es_ES
dc.titlePercepciones en el uso de la lengua quechua en una Institución Educativa Intercultural Bilingüe de Cuscoes_ES
dc.typehttp://purl.org/coar/resource_type/c_7a1fes_ES
dspace.entity.typePublication
renati.advisor.dni01844456
renati.advisor.orcidhttps://orcid.org/0009-0002-4431-651Xes_ES
renati.author.dni76419342
renati.author.dni73882798
renati.author.dni75160616
renati.discipline112096es_ES
renati.jurorGonzales Ochoa, Alejandrinaes_ES
renati.jurorChavez Gonzales, Oscares_ES
renati.jurorTicona Aguilar, Efraines_ES
renati.levelhttps://purl.org/pe-repo/renati/level#tituloProfesionales_ES
renati.typehttps://purl.org/pe-repo/renati/type#tesises_ES
thesis.degree.disciplineEducación Primaria Intercultural Bilingüees_ES
thesis.degree.grantorUniversidad Peruana Cayetano Heredia. Facultad de Educaciónes_ES
thesis.degree.nameLicenciado en Educación Primaria Intercultural Bilingüees_ES

Archivos

Bloque original

Mostrando 1 - 1 de 1
Cargando...
Miniatura
Nombre:
Percepciones_BustinzaMamani_Liam.pdf
Tamaño:
1.87 MB
Formato:
Adobe Portable Document Format
Descripción:

Bloque de licencias

Mostrando 1 - 1 de 1
Cargando...
Miniatura
Nombre:
license.txt
Tamaño:
1.82 KB
Formato:
Item-specific license agreed upon to submission
Descripción: