Publicación:
Participación de padres en el aprendizaje de la lengua originaria en niños de una Institución Educativa Inicial Intercultural Bilingüe en Apurímac

dc.contributor.advisorGamarra Bozano, Gladyses_ES
dc.contributor.authorJayo Jayo, Misael Disones_ES
dc.contributor.authorVillalva Crispin, Maribeles_ES
dc.date.accessioned2026-02-24T20:38:13Z
dc.date.available2026-02-24T20:38:13Z
dc.date.issued2025
dc.description.abstractLa presente investigación aborda la participación de los padres en el aprendizaje de la lengua originaria en niños de una Institución Educativa Inicial Intercultural Bilingüe de Apurímac. El estudio describe los espacios y momentos en que los padres emplean dicha lengua con sus hijos, así como los factores que facilitan u obstaculizan esta participación. Se trata de un estudio cualitativo con enfoque etnográfico, en el que participaron 2 docentes, 15 padres de familia, 38 niños, 1 auxiliar y la directora de la institución. La información se recolectó durante tres meses mediante la observación registrada en cuaderno de campo y entrevistas semiestructuradas. Los resultados muestran que los padres utilizan principalmente el quechua en el hogar, especialmente durante actividades cotidianas como la preparación y el consumo de alimentos. También se registró su uso en la chacra, aunque con menor frecuencia. En cambio, dentro de la institución educativa, el empleo del quechua por parte de los padres es limitado, debido a la escasa interacción en esta lengua entre ellos y los docentes. No obstante, se observó que en algunos casos los padres recurren al quechua en la escuela como una forma de ejercer autoridad frente a los niños. El estudio concluye que la participación de los padres en la enseñanza del quechua a sus hijos se da de manera limitada y en su mayoría, indirectas o directas ocasionales. Aunque la lengua se usa en algunos espacios como educativos, familiares o agrícolas, no existe una práctica continua ni coordinada, lo cual limita el fortalecimiento de la lengua en los niños.es_ES
dc.description.abstractKay yachayqa tayta mamakunapa rurayninta riqsichin, imaynatam ñawpa runasimita yachachinku wawankuna yachanampaq, Apurímac llaqtapi Intercultural Bilingüe Ñawpa Yachay Wasipi ruwasqa. Chaynallataq kay yachayqa riqsichin maypipas, imaypipas tayta mamakuna wawankunawan ñawpaq simipi rimasqankuta, hinallataq imakunam yanapan utaq pisichin chay yanapakuyninta. Kay yachayqa cualitativo hinaspa etnográfico. Kay llamkaypiqa yanapawarqaku iskay yachachiq, chunka pichqayuq tayta mamakuna, kimsa chunka pusaqniyuq warmakuna, huk qawaq, hinallataq yachay wasip kamachiq warmi. Chay riqsiykunataqa kimsa killapim quñumuraniku, lliw qawasqaykuta qillqamuraniku chay cuaderno de campo nisqampi, chaynallataq rimaykunataqa churamurqaniku tapukuy nisqampi. Kay llamkayqa rikuchin tayta mamakunapa wasipi ancha runasimi rimasqankutam, llanukuy hinaspa mikuy urapi, chakrapipas rimanku pisillataña. Hinallataq yachaywasipiqa taytata mamakuna pisillata rimanku runasimita, mana yachachiqkuna rimaptin. Ichaqa taytamamakunaqa runasimita rimanku warmakunata kamachinampaq. Chaymi kay llamkayqa tukun tayta mamakunapa pisilla yanapayninwan, chaynallataq lliwninpuni yachachinku indirecta utaq directa ocasional nisqampi. Hinallataq runasimitaqa rimankuraqmi yachaywasipi, ayllukunapi utaq chakrapipas, ichataqmi mana allintaqa yachachinkuchu runasimitaqa warmakunamanqa, chayraykum warmakunaqa runasimita pisillachinku.es_ES
dc.description.abstractThis research addresses parental involvement in the learning of the native language by children at an Intercultural Bilingual Early Childhood Education Institution in Apurímac. The study describes the spaces and times when parents use this language with their children, as well as the factors that facilitate or hinder this involvement.This is a qualitative study with an ethnographic approach, in which 2 teachers, 15 parents, 38 children, 1 assistant, and the institution's director participated. Data was collected over three months through observation recorded in field notebooks and semi-structured interviews. The results show that parents primarily use Quechua at home, especially during daily activities such as food preparation and consumption. Its use was also recorded in the fields, although less frequently. However, within the educational institution, parents' use of Quechua is limited due to the scarcity of interaction in this language between them and the teachers. However, it was observed that in some cases parents use Quechua at school as a way to exert authority over their children. The study concludes that parental involvement in teaching Quechua to their children is limited and mostly indirect or only occasional. Although the language is used in some settings, such as educational, family, and agricultural contexts, there is no continuous or coordinated practice, which limits children's language acquisition.es_ES
dc.formatapplication/pdfes_ES
dc.identifier.other215348es_ES
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/20.500.12866/18282
dc.language.isospaes_ES
dc.publisherUniversidad Peruana Cayetano Herediaes_ES
dc.publisher.countryPEes_ES
dc.rightshttps://purl.org/coar/access_right/c_abf2es_ES
dc.rights.urihttps://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.eses_ES
dc.subjectParticipación de Padres de Familiaes_ES
dc.subjectLengua Originariaes_ES
dc.subjectEducación Intercultural Bilingüees_ES
dc.subjectEducación Iniciales_ES
dc.subject.ocdehttps://purl.org/pe-repo/ocde/ford#5.03.01es_ES
dc.titleParticipación de padres en el aprendizaje de la lengua originaria en niños de una Institución Educativa Inicial Intercultural Bilingüe en Apurímaces_ES
dc.typehttp://purl.org/coar/resource_type/c_7a1fes_ES
dspace.entity.typePublication
renati.advisor.dni07964576
renati.advisor.orcidhttps://orcid.org/0000-0002-3268-1061es_ES
renati.author.dni70973405
renati.author.dni71310404
renati.discipline111086es_ES
renati.jurorGuzman Sota, Ingrid Rosemaryes_ES
renati.jurorNiquen Miranda, Perla Giulianaes_ES
renati.jurorCastillo Fuerman, Milagros Marisoles_ES
renati.levelhttps://purl.org/pe-repo/renati/level#tituloProfesionales_ES
renati.typehttps://purl.org/pe-repo/renati/type#tesises_ES
thesis.degree.disciplineEducación Inicial Intercultural Bilingüees_ES
thesis.degree.grantorUniversidad Peruana Cayetano Heredia. Facultad de Educaciónes_ES
thesis.degree.nameLicenciado en Educación Inicial Intercultural Bilingüees_ES

Archivos

Bloque original

Mostrando 1 - 1 de 1
Cargando...
Miniatura
Nombre:
Participacion_JayoJayo_Misael.pdf
Tamaño:
1.06 MB
Formato:
Adobe Portable Document Format
Descripción:

Bloque de licencias

Mostrando 1 - 1 de 1
Cargando...
Miniatura
Nombre:
license.txt
Tamaño:
1.82 KB
Formato:
Item-specific license agreed upon to submission
Descripción: