| dc.contributor.advisor | Lauracio Ticona, Hernan | es_ES |
| dc.contributor.author | Carita Cusi, Roy | es_ES |
| dc.contributor.author | Chile Mamani, Sonia Gloria | es_ES |
| dc.date.accessioned | 2026-02-19T20:46:00Z | |
| dc.date.available | 2026-02-19T20:46:00Z | |
| dc.date.issued | 2025 | |
| dc.identifier.other | 215363 | es_ES |
| dc.identifier.uri | https://hdl.handle.net/20.500.12866/18247 | |
| dc.description.abstract | Este estudio tuvo como objetivo describir el desarrollo de la comprensión lectora en la lengua aimara de una escuela de Educación Intercultural Bilingüe (EIB) de Juli-Puno, con énfasis en el uso de materiales estructurados, digitales y elementos del entorno; en las prácticas lectoras dentro y fuera del aula; en los espacios de lectura en el hogar y la comunidad; así como en el apoyo de padres y madres a sus hijos e hijas en la comprensión lectora en lengua aimara. La investigación, de enfoque cualitativo con diseño etnográfico y descriptivo, se realizó en una institución EIB de revitalización, con una muestra de 20 estudiantes, ocho padres y dos docentes. Se aplicaron entrevistas semiestructuradas y observación participante. Los resultados evidencian que los materiales estructurados, digitales y los elementos del entorno favorecen la comprensión lectora en aimara, siempre que se integren con una planificación pedagógica adecuada. Dentro y fuera del aula, se aplican estrategias en el área de comunicación y otras asignaturas, así como durante las actividades permanentes y en el receso escolar. No obstante, la ausencia de un horario específico limita un abordaje continuo. Asimismo, los padres y madres de familia apoyan el proceso lector en horarios disponibles mediante diversas estrategias, aunque las demandas cotidianas dificultan la continuidad de dicho acompañamiento. | es_ES |
| dc.description.abstract | Aka yatxatawixa aymara aruta ullaña amuykipawi yatxatañanaki luratawa, maya yatiqaña utata Purapa qamawita Paya aruta Yatiqawi ukhama uñt’ata, Juli - Puno marka tuqina. Ukasti ullaña yänaka apnaqawi, kunaymana yaqha yänaka ukhamaraki jamuqaru uñtiri yänaka. Ullawi yatikipaña manqha ukhamaraki anqa yatiqawi uta tuqina; utana uka kikiparaki aylluna ullawi pachanaka; ukhamaraki awkinakana, taykanakana aymara aruta ullaña amuykipawi yanapt’apa imilla yuqalla wawanakaparu. Yatiqaña ayllu tuqina utjasirinakatxa tunka payani yatiqirinaka, kimsaqallqu awki taykanaka ukhamaraki paya yatichirinakawa, apkatasitayna aka yatxatawitaki. Yatiyawinaka apthapiñatakixa aruskipawinaka, ukhamaraki uñanaqawinakawa apnaqasina, ukatakixa aruskipawi sarayaña, uñakipawi sarayaña ukhamaraki qillqana pankawa aptasinä. Amtatanakaxa ullaña yänaka, kunaymana yaqha yänaka ukhamaraki jamuqa uñtiri yänakaru uñt’ayiwa kunatixa akirininakaxa askiwa yanapi aymara aruta ullt’aña amuyuruxa. Ukampisa mä pacha jani utjatapaxa, janiwa sapa kuti irnaqaykasphati. Awki taykanakaxa kunapachatixa pachaxa utjki ukhanakawa yanapt’apxi aymara ullt’aña tuqitxa, akasti kunaymana lurawinaka taypita, ukampisa sapüru jakasiwisa lurawinakaxa yanapt’awi sarantañapataki phuqhaña ch’amakisphawa. | es_ES |
| dc.description.abstract | This study aimed to describe the development of reading comprehension in the Aymara language at an Intercultural Bilingual Education (EIB) school in Juli-Puno, with an emphasis on the use of structured, unstructured, and digital materials; reading practices inside and outside the classroom; reading spaces at home and in the community; and parents' support for their children's reading comprehension in the Aymara language. The research used a qualitative approach, with an ethnographic and descriptive design. The sample included 20 students, 8 parents, and 2 teachers from an EIB revitalization institution. Data collection techniques included semi-structured interviews and participant observation, using an interview guide, an observation guide, and a field notebook. The results reveal that structured, unstructured, and digital materials contribute significantly to the development of reading comprehension in the Aymara language, provided they are accompanied by rigorous pedagogical planning and proper articulation. Both inside and outside the classroom, strategies are applied in communication and other subjects, as well as during ongoing activities and during school breaks. However, the lack of a specific schedule limits continuous support. Parents also support the reading process through various strategies during available times, although daily demands make such support difficult to maintain. | es_ES |
| dc.format | application/pdf | es_ES |
| dc.language.iso | spa | es_ES |
| dc.publisher | Universidad Peruana Cayetano Heredia | es_ES |
| dc.rights | info:eu-repo/semantics/openAccess | es_ES |
| dc.rights.uri | https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.es | es_ES |
| dc.subject | Comprensión Lectora | es_ES |
| dc.subject | Lengua Aimara | es_ES |
| dc.subject | Educación Intercultural Bilingüe | es_ES |
| dc.subject | Participación Familiar | es_ES |
| dc.title | Comprensión lectora en lengua aimara de los estudiantes en una escuela EIB de Juli, Puno | es_ES |
| dc.type | info:eu-repo/semantics/bachelorThesis | es_ES |
| thesis.degree.name | Licenciado en Educación Primaria Intercultural Bilingüe | es_ES |
| thesis.degree.grantor | Universidad Peruana Cayetano Heredia. Facultad de Educación | es_ES |
| thesis.degree.discipline | Educación Primaria Intercultural Bilingüe | es_ES |
| dc.publisher.country | PE | es_ES |
| dc.subject.ocde | https://purl.org/pe-repo/ocde/ford#5.03.01 | es_ES |
| dc.subject.ocde | https://purl.org/pe-repo/ocde/ford#6.02.06 | es_ES |
| renati.author.dni | 75393592 | |
| renati.author.dni | 74577689 | |
| renati.advisor.orcid | https://orcid.org/0009-0002-4431-651X | es_ES |
| renati.advisor.dni | 01844456 | |
| renati.type | https://purl.org/pe-repo/renati/type#tesis | es_ES |
| renati.level | https://purl.org/pe-repo/renati/level#tituloProfesional | es_ES |
| renati.discipline | 112096 | es_ES |
| renati.juror | Guzman Sota, Ingrid Rosemary | es_ES |
| renati.juror | Garcia Rivera, Fernando Antonio | es_ES |
| renati.juror | Niquen Miranda, Perla Giuliana | es_ES |