DSpace Repository

Comprensión lectora en lengua aimara de los estudiantes en una escuela EIB de Juli, Puno

Show simple item record

dc.contributor.advisor Lauracio Ticona, Hernan es_ES
dc.contributor.author Carita Cusi, Roy es_ES
dc.contributor.author Chile Mamani, Sonia Gloria es_ES
dc.date.accessioned 2026-02-19T20:46:00Z
dc.date.available 2026-02-19T20:46:00Z
dc.date.issued 2025
dc.identifier.other 215363 es_ES
dc.identifier.uri https://hdl.handle.net/20.500.12866/18247
dc.description.abstract Este estudio tuvo como objetivo describir el desarrollo de la comprensión lectora en la lengua aimara de una escuela de Educación Intercultural Bilingüe (EIB) de Juli-Puno, con énfasis en el uso de materiales estructurados, digitales y elementos del entorno; en las prácticas lectoras dentro y fuera del aula; en los espacios de lectura en el hogar y la comunidad; así como en el apoyo de padres y madres a sus hijos e hijas en la comprensión lectora en lengua aimara. La investigación, de enfoque cualitativo con diseño etnográfico y descriptivo, se realizó en una institución EIB de revitalización, con una muestra de 20 estudiantes, ocho padres y dos docentes. Se aplicaron entrevistas semiestructuradas y observación participante. Los resultados evidencian que los materiales estructurados, digitales y los elementos del entorno favorecen la comprensión lectora en aimara, siempre que se integren con una planificación pedagógica adecuada. Dentro y fuera del aula, se aplican estrategias en el área de comunicación y otras asignaturas, así como durante las actividades permanentes y en el receso escolar. No obstante, la ausencia de un horario específico limita un abordaje continuo. Asimismo, los padres y madres de familia apoyan el proceso lector en horarios disponibles mediante diversas estrategias, aunque las demandas cotidianas dificultan la continuidad de dicho acompañamiento. es_ES
dc.description.abstract Aka yatxatawixa aymara aruta ullaña amuykipawi yatxatañanaki luratawa, maya yatiqaña utata Purapa qamawita Paya aruta Yatiqawi ukhama uñt’ata, Juli - Puno marka tuqina. Ukasti ullaña yänaka apnaqawi, kunaymana yaqha yänaka ukhamaraki jamuqaru uñtiri yänaka. Ullawi yatikipaña manqha ukhamaraki anqa yatiqawi uta tuqina; utana uka kikiparaki aylluna ullawi pachanaka; ukhamaraki awkinakana, taykanakana aymara aruta ullaña amuykipawi yanapt’apa imilla yuqalla wawanakaparu. Yatiqaña ayllu tuqina utjasirinakatxa tunka payani yatiqirinaka, kimsaqallqu awki taykanaka ukhamaraki paya yatichirinakawa, apkatasitayna aka yatxatawitaki. Yatiyawinaka apthapiñatakixa aruskipawinaka, ukhamaraki uñanaqawinakawa apnaqasina, ukatakixa aruskipawi sarayaña, uñakipawi sarayaña ukhamaraki qillqana pankawa aptasinä. Amtatanakaxa ullaña yänaka, kunaymana yaqha yänaka ukhamaraki jamuqa uñtiri yänakaru uñt’ayiwa kunatixa akirininakaxa askiwa yanapi aymara aruta ullt’aña amuyuruxa. Ukampisa mä pacha jani utjatapaxa, janiwa sapa kuti irnaqaykasphati. Awki taykanakaxa kunapachatixa pachaxa utjki ukhanakawa yanapt’apxi aymara ullt’aña tuqitxa, akasti kunaymana lurawinaka taypita, ukampisa sapüru jakasiwisa lurawinakaxa yanapt’awi sarantañapataki phuqhaña ch’amakisphawa. es_ES
dc.description.abstract This study aimed to describe the development of reading comprehension in the Aymara language at an Intercultural Bilingual Education (EIB) school in Juli-Puno, with an emphasis on the use of structured, unstructured, and digital materials; reading practices inside and outside the classroom; reading spaces at home and in the community; and parents' support for their children's reading comprehension in the Aymara language. The research used a qualitative approach, with an ethnographic and descriptive design. The sample included 20 students, 8 parents, and 2 teachers from an EIB revitalization institution. Data collection techniques included semi-structured interviews and participant observation, using an interview guide, an observation guide, and a field notebook. The results reveal that structured, unstructured, and digital materials contribute significantly to the development of reading comprehension in the Aymara language, provided they are accompanied by rigorous pedagogical planning and proper articulation. Both inside and outside the classroom, strategies are applied in communication and other subjects, as well as during ongoing activities and during school breaks. However, the lack of a specific schedule limits continuous support. Parents also support the reading process through various strategies during available times, although daily demands make such support difficult to maintain. es_ES
dc.format application/pdf es_ES
dc.language.iso spa es_ES
dc.publisher Universidad Peruana Cayetano Heredia es_ES
dc.rights info:eu-repo/semantics/openAccess es_ES
dc.rights.uri https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.es es_ES
dc.subject Comprensión Lectora es_ES
dc.subject Lengua Aimara es_ES
dc.subject Educación Intercultural Bilingüe es_ES
dc.subject Participación Familiar es_ES
dc.title Comprensión lectora en lengua aimara de los estudiantes en una escuela EIB de Juli, Puno es_ES
dc.type info:eu-repo/semantics/bachelorThesis es_ES
thesis.degree.name Licenciado en Educación Primaria Intercultural Bilingüe es_ES
thesis.degree.grantor Universidad Peruana Cayetano Heredia. Facultad de Educación es_ES
thesis.degree.discipline Educación Primaria Intercultural Bilingüe es_ES
dc.publisher.country PE es_ES
dc.subject.ocde https://purl.org/pe-repo/ocde/ford#5.03.01 es_ES
dc.subject.ocde https://purl.org/pe-repo/ocde/ford#6.02.06 es_ES
renati.author.dni 75393592
renati.author.dni 74577689
renati.advisor.orcid https://orcid.org/0009-0002-4431-651X es_ES
renati.advisor.dni 01844456
renati.type https://purl.org/pe-repo/renati/type#tesis es_ES
renati.level https://purl.org/pe-repo/renati/level#tituloProfesional es_ES
renati.discipline 112096 es_ES
renati.juror Guzman Sota, Ingrid Rosemary es_ES
renati.juror Garcia Rivera, Fernando Antonio es_ES
renati.juror Niquen Miranda, Perla Giuliana es_ES


Files in this item

This item appears in the following Collection(s)

Show simple item record

info:eu-repo/semantics/openAccess Except where otherwise noted, this item's license is described as info:eu-repo/semantics/openAccess

Search DSpace


Browse

My Account

Statistics