Universidad Peruana Cayetano Heredia

Percepciones en el uso de la lengua quechua en una Institución Educativa Intercultural Bilingüe de Cusco

Mostrar el registro sencillo del ítem

dc.contributor.advisor Lauracio Ticona, Hernan es_ES
dc.contributor.author Bustinza Mamani, Liam Miguel es_ES
dc.contributor.author Pauccara Condori, Richard es_ES
dc.contributor.author Ttira Alccaccahua, Delicia es_ES
dc.date.accessioned 2026-03-05T15:26:13Z
dc.date.available 2026-03-05T15:26:13Z
dc.date.issued 2025
dc.identifier.other 215369 es_ES
dc.identifier.uri https://hdl.handle.net/20.500.12866/18342
dc.description.abstract Este estudio se orientó a examinar las percepciones vinculadas al uso de la lengua quechua en una institución educativa de Educación Intercultural Bilingüe (EIB) situada en la región del Cusco, Perú. En este sentido, el análisis profundiza en las formas en que estudiantes, docentes y padres de familia interactúan con el quechua tanto en el ámbito escolar como en espacios extracurriculares, dentro de un entorno caracterizado por el bilingüismo. Mediante un enfoque cualitativo de naturaleza fenomenológica, se efectuaron observaciones directas y entrevistas semiestructuradas a tres docentes, cincuenta y siete estudiantes pertenecientes a los grados segundo, cuarto y sexto, así como a doce padres de familia. Los hallazgos revelan que una proporción significativa de los estudiantes manifiesta una actitud favorable hacia la lengua quechua, expresando sentimientos de satisfacción y naturalidad al emplearla en contextos informales, especialmente en saludos cotidianos y actividades lúdicas. Sin embargo, se detecta incomodidad y vergüenza al hablarlo en contextos formales o frente a figuras de autoridad. Los docentes muestran un apoyo activo a la lengua, aunque algunos expresan preocupaciones sobre la competencia escrita en quechua. En cuanto a los padres, hay una valoración positiva al idioma, aunque algunos muestran inseguridades al respecto por estereotipos sociales. Aunque el quechua es valorado y utilizado en diversos contextos, existen desafíos en su transmisión y uso en el ámbito académico que requieren de metodologías más inclusivas y sensibles a las actitudes lingüísticas. es_ES
dc.description.abstract Kay yachayqa, Cusco, Perú suyupi tarikun iskay simipi kawsaypura yachaywasi nisqapi, quechua simita apaykachanapaq actitudes nisqamanta riman. Chay t’aqwiyqa qhawarikun imaynatas yachakuqkuna, yachachiqkuna, tayta mamakuna ima quechua simiwan tupanku yachay wasi ukhupi hawapipas, iskay simi rimaq ayllu ukhupi. Asuykuy cualitativo fenomenológico nisqawanmi, kimsa yachachiqkunawan, phisqa chunka esqunniyuk yachakuqkunawan, iskay kaq, tawa kaq, suqta kaq ñiqikunamanta, chunka iskayniyuq tayta mamakunawan hinallataq tayta mamakunawan ruwakurqan.Chay ruwasqakunan qawachin yaqa llapan yachakuqkunan qhichwa simiwan allinta apanakunku, qawarichikuspa kusikuyta hinallataq sunqu tiyayachiyta qawachispa hukninp informal nisqapi llamk’achisqa kaptin, napaykuypi, hinallataq pukllaykunapi ima. Ichaqa, mana allin kay, p’inqakunku ima, runa simita rimaspa, contextos formales nisqapi utaq kamachikuqkunaq qayllanpi. Hinallataq tayta mamakunapi runa simipiqa allin chaninchasqan kachkan, wakinkuna tayta mamakunan mana seguruchu kasqankuta kaymanta, estereotipos sociales nisqawan influinciasqaskanku. Runa simiqa ancha quyaskan hinallataq contextukunapi chaninchasqa, llamk’achisqa, kanmi sasachakuykuna transmisión nisqapi, hapisqakuna nisqapipas pampa académico nisqapi, chaykunan mañakuy metodologías más inclusivas nisqakunata, chaykunan sensibles kanku actitudes lingüísticas nisqaman. es_ES
dc.description.abstract This study aimed to examine the perceptions related to the use of the Quechua language in an Intercultural Bilingual Education (EIB) institution located in the Cusco region, Peru. In this regard, the analysis delves into how students, teachers, and parents interact with Quechua both within the school environment and in extracurricular settings, within a context characterized by bilingualism. Through a qualitative and phenomenological approach, direct observations and semi-structured interviews were conducted with three teachers, fifty-seven students from the second, fourth, and sixth grades, and twelve parents. The findings reveal that a significant proportion of students display a positive attitude toward the Quechua language, expressing feelings of satisfaction and ease when using it in informal contexts, especially in everyday greetings and play activities. However, discomfort and embarrassment were observed when speaking it in formal contexts or in the presence of authority figures. Teachers show active support for the language, although some express concerns about written competence in Quechua. Regarding parents, there is an overall positive appreciation of the language, yet some exhibit insecurities due to social stereotypes. Although Quechua is valued and used in various contexts, challenges remain in its transmission and academic use, which call for more inclusive methodologies sensitive to linguistic attitudes. es_ES
dc.format application/pdf es_ES
dc.language.iso spa es_ES
dc.publisher Universidad Peruana Cayetano Heredia es_ES
dc.rights info:eu-repo/semantics/openAccess es_ES
dc.rights.uri https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.es es_ES
dc.subject Percepciones es_ES
dc.subject Quechua es_ES
dc.subject Lengua Originaria es_ES
dc.subject Educación Intercultural Bilingüe es_ES
dc.subject Educación Primaria es_ES
dc.title Percepciones en el uso de la lengua quechua en una Institución Educativa Intercultural Bilingüe de Cusco es_ES
dc.type info:eu-repo/semantics/bachelorThesis es_ES
thesis.degree.name Licenciado en Educación Primaria Intercultural Bilingüe es_ES
thesis.degree.grantor Universidad Peruana Cayetano Heredia. Facultad de Educación es_ES
thesis.degree.discipline Educación Primaria Intercultural Bilingüe es_ES
dc.publisher.country PE es_ES
dc.subject.ocde https://purl.org/pe-repo/ocde/ford#5.03.01 es_ES
renati.author.dni 76419342
renati.author.dni 73882798
renati.author.dni 75160616
renati.advisor.orcid https://orcid.org/0009-0002-4431-651X es_ES
renati.advisor.dni 01844456
renati.type https://purl.org/pe-repo/renati/type#tesis es_ES
renati.level https://purl.org/pe-repo/renati/level#tituloProfesional es_ES
renati.discipline 112096 es_ES
renati.juror Gonzales Ochoa, Alejandrina es_ES
renati.juror Chavez Gonzales, Oscar es_ES
renati.juror Ticona Aguilar, Efrain es_ES


Ficheros en el ítem

Este ítem aparece en la(s) siguiente(s) colección(ones)

Mostrar el registro sencillo del ítem

info:eu-repo/semantics/openAccess Excepto si se señala otra cosa, la licencia del ítem se describe como info:eu-repo/semantics/openAccess

Buscar en el Repositorio


Listar

Panel de Control

Estadísticas