| dc.contributor.advisor | Maurial Mackee, Mahia Beatriz | es_ES |
| dc.contributor.author | Puma Almanza, Kricia | es_ES |
| dc.contributor.author | Ttito Ccahuana, Sharmely Luzmaria | es_ES |
| dc.date.accessioned | 2026-03-12T21:41:31Z | |
| dc.date.available | 2026-03-12T21:41:31Z | |
| dc.date.issued | 2025 | |
| dc.identifier.other | 216205 | es_ES |
| dc.identifier.uri | https://hdl.handle.net/20.500.12866/18376 | |
| dc.description.abstract | La comprensión lectora en contextos bilingües representa un desafío para los estudiantes que tienen el quechua como lengua materna y aprenden el castellano como segunda lengua, lo que repercute en su desempeño académico. El propósito de esta investigación consistió en explorar las estrategias empleadas por los docentes para mejorar la comprensión lectora en castellano en estudiantes de quinto grado de una Institución Educativa Intercultural Bilingüe (EIB) del distrito de Paruro, Cusco. El estudio se desarrolló desde un enfoque cualitativo con un diseño etnográfico, considerando como población a estudiantes de quinto grado, padres de familia y docentes. Se emplearon como técnicas la entrevista semiestructurada y la observación participante, y como instrumentos, la guía de entrevistas, la guía de observación y el cuaderno de campo. Los resultados evidenciaron que los estudiantes presentaron dificultades para comprender vocabulario en castellano, en especial cuando los textos incluían términos abstractos o poco relacionados con su entorno cultural, además de limitaciones para responder preguntas inferenciales y críticas. Entre las estrategias más recurrentes se identificaron la activación de conocimientos previos, la relectura, el empleo de organizadores visuales y el uso de textos contextualizados. Se concluyó que, si bien se observaron esfuerzos docentes por adecuar sus prácticas, resultó necesario fortalecer el enfoque intercultural mediante la elaboración de materiales pertinentes, la valoración del quechua como recurso pedagógico y la capacitación docente en estrategias específicas para contextos bilingües, con el fin de promover una comprensión lectora significativa y culturalmente pertinente. | es_ES |
| dc.description.abstract | Kay p’uchukay yachay tukuyqa, qatipan yachachiqkunaq ima ruwaykunawanmi irqikunaman yachachinku chaykunata k’skiy llaqk’aqmanta. Kastilla simimi aswanta hamut’ayta tarinapaq Pisq’a ñinqin kaq yachaqikunawan Paruro k’iti yachaywasimanta Educación Intercultural Biligue (EIB) ñisqa llank’aypi. Qusqu llaqtapi. Kay k’uskiytaqa paqarichimurani Enfoque cualitativo ñisqawan, hinallataq diseño etnográfico ñisqawan ima, practicas pedagógicas ñisqakunata t’aqwirirqanku; wakin yachaqekunaqa qheshwa paqarisqakumanta pacha rimanku. Mana taqyasqa tapukuykunawanmi, yachachiqkunata, tayta mamakunata hinallataq yachaqekunata iman tapukurayku, kaqllataqmi llank’ana ukhupi qhawarisqaykuta qillqayku mayt’uman churarayku.Kay p’uchukay k’sku llank’asqaykun qhawarichin; yachaqekunaqa sasachankun Kastilla simipi hamut’ayta, aswantaraqqa qillqakuna ukhupi “términos abstractos” ñisqa utaq mana yachaqekunaq kawsayninman hina rikch’akuqtin. Hinallataqmi “inferencial” ñisqa tapukuykunata yachaqe irqikunaman tapuriqtiyku, paykunaqa astawanmi sasacharanku, kaqllataqmi “crítico” ñisqa tapukuykunata mast0ariqtiykupas sasachay ñanman yachaqekunaqa astawan atipakunku.Yachachiqkunaqa aswanta llanllarichiq kasqaku irqikunaq ñawpa yachayninta, musuqmnata ñawinchaywan, kaqllataq qhawanapaq lank’achiywan, astawanqa yachaqekunaq kawsayninkumanta rimaq qillqakunawan. Kay qillqa k’uskiq mayt’uqa tukun: Yachachiqkunaqa sapa kutinmi kallpachakunku llank’ayninkupi ichaqa astawanraqmi kallpachana kanqa “Enfoque Intercultural” ñisqa Yachaykunata.Astawan yachachiqkunaq llank’ayninta ch’ilancharinapaqqa, ima “materialwanmi” yachaqekuna yachanku chayqa imaynatan kawsanku chayman hina riqch’akuqmi kanan, runa simi rimayninchispas yupaychanan kanan “recurso pedagógico” hina, kaqllataqmi yachachiqkunapas “capacitasqa” kananku imaynatan yachay wasipi wawakunaman “contextos bilingües” nisqapi aswan allinta yachaykunata ch’ilancharisunman chayta, astawan llaqtanchispi kawsay qillqakunata mast’arispa. | es_ES |
| dc.description.abstract | Reading comprehension in bilingual contexts presents a significant challenge for students whose mother tongue is Quechua and who learn Spanish as a second language, which directly impacts their academic performance. This research aimed to explore the strategies employed by teachers to improve Spanish reading comprehension among fifth-grade students at an Intercultural Bilingual Education (IBE) institution in the district of Paruro, Cusco. The study employed qualitative, ethnographic design and included fifth-grade students, parents, and teachers. Data were collected through semi-structured interviews and participant observation, using an interview guide, an observation guide, and field notes as instruments. The results revealed that students had difficulties understanding Spanish vocabulary, especially when texts contained terms or abstract concepts that were not closely related to their cultural environment. They also showed limitations in responding to inferential and critical reading questions. Among the most identified strategies were activating prior knowledge, re-reading, using graphic organisers, and implementing culturally contextualised texts. It was concluded that, although teachers demonstrated genuine efforts to adapt their pedagogical practices, it is necessary to strengthen the intercultural approach by developing culturally relevant materials, recognising Quechua as a pedagogical resource, and training teachers in strategies specifically designed for bilingual contexts to promote meaningful and culturally sensitive reading comprehension. | es_ES |
| dc.format | application/pdf | es_ES |
| dc.language.iso | spa | es_ES |
| dc.publisher | Universidad Peruana Cayetano Heredia | es_ES |
| dc.rights | info:eu-repo/semantics/openAccess | es_ES |
| dc.rights.uri | https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.es | es_ES |
| dc.subject | Comprensión Lectora | es_ES |
| dc.subject | Segunda Lengua | es_ES |
| dc.subject | Estrategias Pedagógicas | es_ES |
| dc.subject | Educación Intercultural Bilingüe | es_ES |
| dc.title | Estrategias para la comprensión lectora en castellano como segunda lengua en el quinto grado de una institución educativa EIB de Cusco | es_ES |
| dc.type | info:eu-repo/semantics/bachelorThesis | es_ES |
| thesis.degree.name | Licenciado en Educación Primaria Intercultural Bilingüe | es_ES |
| thesis.degree.grantor | Universidad Peruana Cayetano Heredia. Facultad de Educación | es_ES |
| thesis.degree.discipline | Educación Primaria Intercultural Bilingüe | es_ES |
| dc.publisher.country | PE | es_ES |
| dc.subject.ocde | https://purl.org/pe-repo/ocde/ford#6.02.01 | es_ES |
| renati.author.dni | 62170471 | |
| renati.author.dni | 75378956 | |
| renati.advisor.orcid | https://orcid.org/0000-0001-7932-9762 | es_ES |
| renati.advisor.dni | 09136159 | |
| renati.type | https://purl.org/pe-repo/renati/type#tesis | es_ES |
| renati.level | https://purl.org/pe-repo/renati/level#tituloProfesional | es_ES |
| renati.discipline | 112096 | es_ES |
| renati.juror | Quipas Bellizza, Mariella Margot | es_ES |
| renati.juror | Holguin Reyes, Virgilio Saul | es_ES |
| renati.juror | Ahuanari Petsa, Alberto | es_ES |