Análisis de la pertinencia del cuaderno de trabajo de matemática en quechua collao para primer grado de Educación Primaria Intercultural Bilingüe
| dc.contributor.advisor | Leon Huarac, Humberto Avelino | |
| dc.contributor.author | Aquise Paco, Jhon Newton | |
| dc.contributor.author | Huaman Lazo, Sandra Mayumi | |
| dc.date.accessioned | 2026-05-08T21:39:57Z | |
| dc.date.issued | 2026 | |
| dc.date.other | 2026-05-06 | |
| dc.description.abstract | El presente estudio analizó la pertinencia del cuaderno de trabajo de matemática Yupana 1 del quechua collao, mediante un enfoque cualitativo y análisis documental descriptivo. Se empleo matriz bibliográfica, heurística y fichas de análisis para organizar y sistematizar la información de las fuentes consultadas. La pregunta que orientó la investigación fue: ¿Cuál es la pertinencia del cuaderno de trabajo de matemática para primer grado de educación primaria EIB en quechua collao? Para responder a esta pregunta, se analizó el material desde tres dimensiones: la pertinencia lingüística, que evaluó la claridad del quechua en los conceptos matemáticos; la pertinencia cultural, la adecuación de los contenidos a la cosmovisión y realidad de los estudiantes; y la pertinencia pedagógica, la relevancia, contextualización y equidad en la integración de conocimientos. Los resultados muestran que el cuaderno de trabajo de matemática Yupana 1 integra elementos culturales, pedagógicos y lingüísticos, cumpliendo con los lineamientos del CNEB y el modelo de servicio educativo. En la dimensión cultural, utiliza la etnomatemática andina, acercando los contenidos a la vida cotidiana y fortaleciendo la identidad cultural; en lo pedagógico, organiza las unidades a partir de situaciones cotidianas, favoreciendo el desarrollo de competencias matemáticas; y en lo lingüístico, cuenta con material en quechua y manual de escritura. Sin embargo, el cuaderno de trabajo de matemática Yupana 1 presenta limitaciones: la reflejan la diversidad territorial ni las prácticas de estudiantes migrantes; además, contextualización sociocultural, se centrada en representaciones de Cusco y Puno que no las actividades son repetitivas, con deficiencias lingüísticas y roles de género estereotipados, lo que reduce su pertinencia pedagógica, lingüística y cultural. | spa |
| dc.description.abstract | The present study analyzed the relevance of the Yupana 1 mathematics workbook in Quechua Collao, using a qualitative approach and descriptive documentary analysis. A bibliographic matrix, heuristic methods, and analysis sheets were employed to organize and systematize the information from the consulted sources. The research question that guided the study was: What is the relevance of the mathematics workbook for first grade of Intercultural Bilingual Primary Education (EIB) in Quechua Collao?To answer this question, the material was analyzed from three dimensions: linguistic relevance, which evaluated the clarity of Quechua in mathematical concepts; cultural relevance, referring to the adequacy of the content to the worldview and reality of the students; and pedagogical relevance, concerning the significance, contextualization, and equity in the integration of knowledge. The results show that the Yupana 1 mathematics workbook integrates cultural, pedagogical, and linguistic elements, complying with the guidelines of the CNEB and the educational service model. In the cultural dimension, it incorporates Andean ethnomathematics, bringing the content closer to everyday life and strengthening cultural identity; in the pedagogical dimension, it organizes units based on everyday situations, promoting the development of mathematical competencies; and in the linguistic dimension, it includes materials in Quechua and a writing manual. However, the Yupana 1 mathematics workbook presents some limitations: it does not reflect territorial diversity or the practices of migrant students; furthermore, its sociocultural contextualization is centered on representations of Cusco and Puno. Additionally, the activities are repetitive, with linguistic deficiencies and stereotyped gender roles, which reduces its pedagogical, linguistic, and cultural relevance. | eng |
| dc.description.abstract | Kay yachay machkayqa Yupana 1 llank´ana qillqa mayt´utan chanincahrirqan, Quechua Collao huk ñiq´ipi yachay wawakunapa allinchus icha machus chayta chaninchayta munarqa. Chay investigacionqa enfoque cualitativo nisqawanmi hinallataq análisis de documentos descriptivo nisqawanmi rurakurqa. Hinallataqmi, Matrices bibliográficas, heurísticas, análisis hojas nisqatan hap´ikuqan yachay allin ch´uyanchakunapaq wak qillaqa mayt´ukuna ñawinchasqa patapi. Kay yachay machkaypa tapukuyñinmi karqan: ¿Mayqintaq kay quechua simipi llamk´ana qillqa mayt´u huk ñiq´ipi EIB nisqapi yachaq wawakunapaq?Kay tapuyta kutichinapaqmi, materialta kimsa dimensionmanta t’aqwirikurqam: relevancia lingüística, chaypin chaninchasqa karqan quechua simiq sut’i kayninta matemáticas nisqa hamut’aykunapi; relevancia cultural, maypichus qhawarisqa karqan kaqninkunaq allin kayninta yachakuqkunaq pacha qhawariyninman hinallataq chiqaq kayninman hina; hinallataq relevancia pedagógica nisqatapas, chaypin t’aqwirikurqan yachaykuna huñuypi allinchus icha manachus, contextualización, equidad nisqakunapi chayta.Chay yachay machkaypin taripakurqam Yupana 1 nisqa llamk´ana qillqa mayt´uqa allinta huñun elemento cultural, pedagógico, lingüístico nisqakunata, chaywanmi Marco Nacional de Currículo (CNEB) nisqapa kamachikuyninkunata allinta hunt´achin. Dimensión cultural nisqapiqa, etnomatemática andina nisqawanmi llamk’achin, chaypiqa sapa punchaw kawsaywanmi kaqninkunta tinkuchin, chaynallataqmi identidad cultural nisqatapas kallpanchan; pedagógico nisqapitaqmi, sapa p´unchaw llamk´anankunta wawakunaq kawsayninman hina kamachin, chaywanmi taripan hastawan wawakunaq yachayninta matemáticas nisqapi simi yachayninkupi ima kallpacharqam, chaymantapaschay llamk´ana mayt´uqa runa simipi materialniyuq hinallataq qillqana manualniyuq iman tarikun.Ichaqa, Yupana 1 matemáticas nisqa llamk´na qillqa mayt´uqa limitacionniyuqmi: contextualización sociocultural nisqa pisilla, Cuscopi, Punopi ima kawsayninkunallapi chawpichasqam, chaykunam mana qawarichinchu diversidad territorial nitaq migrante yachaqkunapa kawsayninta; chaymantapas, llamk´anankunam kuti-kutirispa ruwakun, hinallataqmi pisichasqam rimaykuna, roles de género estereotipo nisqawan ima, chaymi pisiyachin ancha allin kananta hina pedagógica, lingüística, cultural nisqapi ima. | other |
| dc.format | application/pdf | |
| dc.format.size | 3,705KB | |
| dc.identifier.other | 215415 | |
| dc.identifier.uri | https://hdl.handle.net/20.500.12866/19557 | |
| dc.language.iso | spa | |
| dc.publisher | Universidad Peruana Cayetano Heredia | |
| dc.publisher.country | PE | |
| dc.rights | http://purl.org/coar/access_right/c_abf2 | |
| dc.rights.uri | https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.es | |
| dc.subject | Materiales Educativos | spa |
| dc.subject | Cuadernos de Trabajo | spa |
| dc.subject | Área de Matemática | spa |
| dc.subject | Lengua Originaria Quechua Collao | spa |
| dc.subject.ocde | https://purl.org/pe-repo/ocde/ford#1.01.00 | |
| dc.subject.ocde | https://purl.org/pe-repo/ocde/ford#5.03.01 | |
| dc.subject.ocde | https://purl.org/pe-repo/ocde/ford#6.02.02 | |
| dc.title | Análisis de la pertinencia del cuaderno de trabajo de matemática en quechua collao para primer grado de Educación Primaria Intercultural Bilingüe | spa |
| dc.type | http://purl.org/coar/resource_type/c_bdcc | |
| dc.type.local | Trabajo de grado - Maestría | |
| renati.advisor.dni | 42268981 | |
| renati.advisor.orcid | https://orcid.org/0000-0001-7170-5241 | |
| renati.author.dni | 47689551 | |
| renati.author.dni | 73644332 | |
| renati.juror | Maurial Mackee, Mahia Beatriz | |
| renati.juror | Holguin Reyes, Virgilio Saul | |
| renati.juror | Soto Vilcapoma, Justina Norma | |
| renati.level | https://purl.org/pe-repo/renati/level#maestro | |
| renati.type | https://purl.org/pe-repo/renati/type#trabajoDeInvestigacion | |
| thesis.degree.discipline | Educación Intercultural Bilingüe con mención en Gestión e Innovación | |
| thesis.degree.grantor | Universidad Peruana Cayetano Heredia. Escuela de Posgrado Víctor Alzamora Castro | |
| thesis.degree.name | Maestro en Educación Intercultural Bilingüe con mención en Gestión e Innovación |
