Publicación:
Incorporación de saberes locales en la didáctica de comprensión lectora en castellano en el área de comunicación en una escuela EIB - Huancané, Puno

dc.contributor.advisorMaurial Mackee, Mahia Beatrizes_ES
dc.contributor.authorApaza Apaza, Rosa Virginiaes_ES
dc.contributor.authorChoquemaque Quispe, Yanett Rosmeryes_ES
dc.contributor.authorNarvaez Yaresi, Amner Jhones_ES
dc.date.accessioned2026-03-11T22:09:42Z
dc.date.available2026-03-11T22:09:42Z
dc.date.issued2025
dc.description.abstractEn muchas aulas del Perú profundo, los conocimientos adquiridos fuera de la escuela no logran incorporarse al aula. El objetivo de esta investigación fue describir cómo se integran los saber es locales en la enseñanza de la comprensión lectora en castellano en una escuela de Educación Intercultural Bilingüe de fortalecimiento, ubicada en Huancané, Puno. Se empleó un enfoque cualitativo con diseño etnográfico, basado en convivencia y observación directa participaron tres docentes de 4o, 5o y 6o grado, así como 58 estudiantes observados y 22 entrevistados del quinto grado. Los instrumentos incluyeron entrevistas, observación y registro de clases. Los resultados muestran que la incorporación de saberes locales es esporádica; depende del compromiso personal de cada docente y carece de lineamientos curriculares y materiales contextualizados. Sin embargo, cuando se emplean leyendas, costumbres o relatos familiares, los estudiantes presentan mayor interés, mejoran la comprensión lectora y fortalecen su identidad cultural. La conclusión señala que integrar el conocimiento ancestral favorece aprendizajes significativos, aunque aún existen retos para lograr su plena incorporación en la práctica pedagógica.es_ES
dc.description.abstractPerú suyumanta yaqa hinantin yachay wasikunapi, yachachiyninkunapiqa manam wawakunap sapa p‘unchaw kawsasqankumanhinachu yachachikun. Kay yachay k’uskiyqa t’aqwirin imanaptinmi kay sasachakuykuna yachachiypi tarikun. Chayraykum, kay llamk’ayqa willarinqa imayna ayllup ikawsasqankumanhina yachay wasipi yachachikun, kastilla simita yachachikuspa. Kaqtaq iskay simipi iskay kawsaypi yachachiq wasipi, Huancané suyuchapi, Puno sullk’a suyupi.Kay yachay k’uskiyqa enfoque cualitativo de tipo etnográfico ukhupim llamk’arikurqan runakunawan qaynaspa hinallataq yachay wasipi kaqkunata sapa p’unchaw qhawapayaspa. Chaypitaq, kimsa yachachiqkunam yanaparqanku kaqtaq tawa, pichqa, suqta ñiq’imanta; pichqa chunka pusaqniyuq yachaqaqkuna hinallataq iskay chunka iskayniyuq tapupayasqa irqikuna pichqa ñ’iqimanta. Chaypaqmi, yachay wasipi kana karqan, yachachiqkunata, yachaqaqkunata uyanaripaq. Llamk’ayta tukuspataq tukuchakunmi; may mayllapi yachachikun ayllupi kawsasqankumanhina, manataq qillqakuna allin wakichisqachu yachachiy yachachikunanpaq. Chaymantapas, irqikunap kawsasqankumanhinaqa yachachikunam sunqunkuman churakuspa yachachinanku, imanaptinchus mana tarikunchu ayllumanta achka qillqasqa yachachikunapaq. Ichaqa, rikukunmi yachachiqkunap kallpa churasqanku wawakuna allinta yachaqanankupaq pisi qillqakunawan hina ñawpa willakuy qillqasqata, kawsasqamanta qillqasqata, yawar ayllunkup willasqakumanta qillqasqakunata ñawinchachinku yachayninkuta aypanankupaq. Kay yachay k’uskiymi qhawarichiwanchik imaynam yachay wasi wawakunap kawsasqankumanhina yachachikuptinqa munaytam yachaqkunapas atinankunatapas atinku. Ichaqa qhawarillanchiktaqmi imayna yachachiqkuna aswanta llamk’arinanku kachkan sapa p’unchaw yachachinankupaq.es_ES
dc.description.abstractIn many classrooms in rural Peru, knowledge acquired outside of school is not incorporated into the classroom. The objective of this research was to describe how local knowledge is integrated into the teaching of reading comprehension in Spanish at an Intercultural Bilingual Education school located in Huancané, Puno. A qualitative approach with an ethnographic design was used, based on coexistence and direct observation. Three teachers from grades 4, 5, and 6 participated, as well as 58 students who were observed and 22 fifth-grade students who were interviewed. The instruments included interviews, observation, and class recordings. The results show that the incorporation of local knowledge is sporadic; it depends on the personal commitment ofeach teacher and lacks contextualized curriculum guidelines and materials. However, when legends, customs, or family stories are used, students show greater interest, improve their reading comprehension, and strengthen their cultural identity. The conclusion points out that integrating ancestral knowledge promotes meaningful learning, althoughchallenges remain in achieving its full incorporation into teaching practice.es_ES
dc.formatapplication/pdfes_ES
dc.identifier.other215350es_ES
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/20.500.12866/18366
dc.language.isospaes_ES
dc.publisherUniversidad Peruana Cayetano Herediaes_ES
dc.publisher.countryPEes_ES
dc.rightshttps://purl.org/coar/access_right/c_abf2es_ES
dc.rights.urihttps://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.eses_ES
dc.subjectSaberes Localeses_ES
dc.subjectDidácticaes_ES
dc.subjectPérdida de Saberes Localeses_ES
dc.subjectEscuela EIBes_ES
dc.subject.ocdehttps://purl.org/pe-repo/ocde/ford#5.03.01es_ES
dc.titleIncorporación de saberes locales en la didáctica de comprensión lectora en castellano en el área de comunicación en una escuela EIB - Huancané, Punoes_ES
dc.typehttp://purl.org/coar/resource_type/c_7a1fes_ES
dspace.entity.typePublication
renati.advisor.dni09136159
renati.advisor.orcidhttps://orcid.org/0000-0001-7932-9762es_ES
renati.author.dni70547914
renati.author.dni74041955
renati.author.dni77045979
renati.discipline112096es_ES
renati.jurorQuiroz Noriega, Magari Del Rosarioes_ES
renati.jurorAlmonacid Leya, Leo Lamanes_ES
renati.jurorAhuanari Petsa, Albertoes_ES
renati.levelhttps://purl.org/pe-repo/renati/level#tituloProfesionales_ES
renati.typehttps://purl.org/pe-repo/renati/type#tesises_ES
thesis.degree.disciplineEducación Primaria Intercultural Bilingüees_ES
thesis.degree.grantorUniversidad Peruana Cayetano Heredia. Facultad de Educaciónes_ES
thesis.degree.nameLicenciado en Educación Primaria Intercultural Bilingüees_ES

Archivos

Bloque original

Mostrando 1 - 1 de 1
Cargando...
Miniatura
Nombre:
Incorporacion_ApazaApaza_Rosa.pdf
Tamaño:
1.99 MB
Formato:
Adobe Portable Document Format
Descripción:

Bloque de licencias

Mostrando 1 - 1 de 1
Cargando...
Miniatura
Nombre:
license.txt
Tamaño:
1.82 KB
Formato:
Item-specific license agreed upon to submission
Descripción: