Publicación:
El conocimiento de plantas medicinales en estudiantes del tercer grado de I.E. Primaria EIB en Victor Fajardo

dc.contributor.advisorGuzman Sota, Ingrid Rosemaryes_ES
dc.contributor.authorMoscoso Pacheco, Eli Benjamines_ES
dc.contributor.authorPilco Pari, Darwin Wilsones_ES
dc.date.accessioned2026-03-20T21:01:09Z
dc.date.available2026-03-20T21:01:09Z
dc.date.issued2025
dc.description.abstractEsta investigación-acción cualitativa se desarrolló en una institución educativa intercultural bilingüe de la provincia de Víctor Fajardo, Ayacucho y tuvo como propósito revalorar los saberes ancestrales sobre plantas medicinales en estudiantes del tercer grado. A través del diálogo de saberes y un proyecto integrador, se incorporaron prácticas tradicionales al currículo escolar, promoviendo la conexión entre el conocimiento científico y local. La metodología empleada incluyó sesiones participativas, salidas pedagógicas, entrevistas y recolección de datos mediante fichas, observaciones y grupos focales. Los resultados evidenciaron que los estudiantes poseen un conocimiento empírico heredado, aunque poco sistematizado, sobre plantas nativas y adaptadas como el eucalipto, muña, manzanilla, ruda, entre otras. La implementación de sesiones contextualizadas permitió mejorar la valoración de este saber ancestral, reforzar la identidad cultural y fomentar el autocuidado de la salud. Se concluye que integrar el conocimiento tradicional en el aula fortalece el aprendizaje significativo, promueve la conciencia ambiental y el respeto por la biodiversidad local. Asimismo, se recomienda seguir desarrollando estrategias pedagógicas interculturales que incluyan a actores comunitarios como los Yachaq, y que permitan a los estudiantes construir un aprendizaje desde sus propias raíces culturales.es_ES
dc.description.abstractKay investigación-acción nisqaqa calidadniyuqta ruwasqa karqan huk yachay wasi intercultural bilingüe Víctor Fajardo provincia, Ayacuchopi. Ruraypaqmi wasipas yachaqkuna qampi qurakunamanta yachayninchikta, yuyayninchikta kawsaykuna, revalorar ruwanku, tercer grado yachaqkunawan. Yachaykuna ruraykunaqa "rimanakuy yachayninkuna" nisqawanmi rurasqa, huk integrador llamkay yachaykuna yachayniyuqta qillqasqa. Kaykunawanmi runakuna yachayninkuna, científico yachayninkuna chinkanakunata hukllachasqa. Kay metodologíapi ruwasqanku participativomi sesiones, pedagogicomi purikuy, rimanakuykuna, fichawan datos recopilación, qhawarikuy, grupo focalkuna. Resultado nisqaqa rikuchinqa yachaqkunam ima plantas medicinales qatiq yachayninkunam kan, eucalipto, muña, manzanilla, ruda, wakinkuna. Imayllapipas yachayninkuna empirico, ichaqa sistema mana ruwasqachu. Llamada qawachikuq qillqata warmakunapa kawsayninman parischasqa rurasqanku, kay saber ancestralta valorachiyta, cultura yuyayta qawachiyta, saludpa awachayta yanapachiyta rurayku. Tukuy willayqa hinallataq rikuchinqa conocimiento tradicional yachay wasipi imaymana ruraykunata churaspa, yachayninchikta allinmanta yaykun, kawsaykunawan allinmanta yanapachiy, biodiversidadta yuyachiyta. Yachay apachikuy: yachayninkuna intercultural pedagogía ruraykunam kanan, yachaqkuna comunidaqpi yachaqkunayachaq sapa runakunachuraspa yachaqkunaqa imaymana yachayninkunata own cultura chinkankunamanta yaykun.es_ES
dc.description.abstractThis qualitative action research was conducted at an intercultural bilingual primary school in the province of Víctor Fajardo, Ayacucho, with the aim of revaluing ancestral knowledge about medicinal plants among third-grade students. Through a knowledge dialogue approach and an integrative learning project, traditional practices were incorporated into the school curriculum, promoting the connection between scientific and local knowledge. The methodology included participatory sessions, educational field trips, interviews, and data collection through worksheets, observations, and focus groups. The results showed that students possess empirical, inherited knowledge—though not systematically organized—about plants such as eucalyptus, muña, chamomile, rue, among others. The implementation of contextualized learning sessions improved the appreciation of ancestral knowledge, strengthened cultural identity, and promoted self-care and health awareness. The study concludes that integrating traditional knowledge into the classroom enhances meaningful learning, fosters environmental awareness, and encourages respect for local biodiversity. It is also recommended to continue developing intercultural pedagogical strategies that include community actors such as the yachaq (local wise people), enabling students to build knowledge rooted in their own cultural heritage.es_ES
dc.formatapplication/pdfes_ES
dc.identifier.other215347es_ES
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/20.500.12866/18429
dc.language.isospaes_ES
dc.publisherUniversidad Peruana Cayetano Herediaes_ES
dc.publisher.countryPEes_ES
dc.rightshttps://purl.org/coar/access_right/c_abf2es_ES
dc.rights.urihttps://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.eses_ES
dc.subjectSaberes ancestraleses_ES
dc.subjectPlantas medicinaleses_ES
dc.subjectEducación intercultural bilingüees_ES
dc.subjectAprendizaje significativoes_ES
dc.subject.ocdehttps://purl.org/pe-repo/ocde/ford#5.03.01es_ES
dc.subject.ocdehttps://purl.org/pe-repo/ocde/ford#5.07.01es_ES
dc.titleEl conocimiento de plantas medicinales en estudiantes del tercer grado de I.E. Primaria EIB en Victor Fajardoes_ES
dc.typehttp://purl.org/coar/resource_type/c_7a1fes_ES
dspace.entity.typePublication
renati.advisor.dni23906023
renati.advisor.orcidhttps://orcid.org/0000-0003-4742-1817es_ES
renati.author.dni70508015
renati.author.dni75090608
renati.discipline112096es_ES
renati.jurorQuiroz Noriega, Magari Del Rosarioes_ES
renati.jurorGarcia Rivera, Fernando Antonioes_ES
renati.jurorSoto Vilcapoma, Justina Normaes_ES
renati.levelhttps://purl.org/pe-repo/renati/level#tituloProfesionales_ES
renati.typehttps://purl.org/pe-repo/renati/type#tesises_ES
thesis.degree.disciplineEducación Primaria Intercultural Bilingüees_ES
thesis.degree.grantorUniversidad Peruana Cayetano Heredia. Facultad de Educaciónes_ES
thesis.degree.nameLicenciado en Educación Primaria Intercultural Bilingüees_ES

Archivos

Bloque original

Mostrando 1 - 1 de 1
Cargando...
Miniatura
Nombre:
Conocimiento_MoscosoE_PilcoD.pdf
Tamaño:
2.11 MB
Formato:
Adobe Portable Document Format
Descripción:

Bloque de licencias

Mostrando 1 - 1 de 1
Cargando...
Miniatura
Nombre:
license.txt
Tamaño:
1.82 KB
Formato:
Item-specific license agreed upon to submission
Descripción: